Lãi suất 2026 tăng cao nhà thầu "ngộp thở" vì bẫy chi phí vốn

Cơn lốc lãi suất và bộ lọc khắc nghiệt của thị trường đấu thầu 2026

Bước vào Quý I và Quý II năm 2026, nền kinh tế Việt Nam chứng kiến sự biến động mạnh mẽ khi mặt bằng lãi suất ngân hàng 2026 liên tục leo thang. Đối với các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh nói chung, đây là một bài toán chi phí đau đầu; nhưng đối với ngành đấu thầu nói riêng, bão lãi suất đang trở thành một "bộ lọc" vô cùng khắc nghiệt.

Biểu lãi suất tham khảo

Trong môi trường đấu thầu, dòng vốn được ví như dòng máu duy trì sự sống của dự án. Khi chi phí vốn trở nên đắt đỏ, cuộc chơi trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia (e-GP) không còn đơn thuần là cuộc cạnh tranh về giải pháp kỹ thuật hay biện pháp thi công. Đấu thầu năm 2026 đã dịch chuyển thành cuộc chiến sinh tồn về năng lực quản trị dòng tiền. Nhiều doanh nghiệp bỗng rơi vào tình cảnh "ngộp thở" khi biên lợi nhuận mỏng manh của gói thầu bị cơn bão lãi suất quét sạch ngay từ khi chưa kịp đặt bút ký hợp đồng.

Khủng hoảng "Chi phí tài chính" - Lợi nhuận “bốc hơi” trước khi chạm tay vào dự án

Để tham gia và thực hiện một gói thầu (đặc biệt là gói thầu xây lắp hoặc mua sắm hàng hóa quy mô lớn), nhà thầu phải gánh trên vai hàng loạt chi phí tài chính vô hình. Khi chi phí vốn tăng vọt theo đà lãi suất trong nửa đầu năm 2026, gánh nặng này lập tức lộ diện qua 2 rào cản lớn:

1. Áp lực từ các khoản bảo lãnh ngân hàng

Để nộp Hồ sơ dự thầu (HSDT), nhà thầu bắt buộc phải có bảo lãnh dự thầu. Tiếp đó, nếu trúng thầu, họ lại phải thực hiện bảo lãnh thực hiện hợp đồng, bảo lãnh tạm ứng, bảo lãnh bảo hành... Khi ngân hàng siết chặt tín dụng và tăng lãi suất, chi phí phát hành các loại bảo lãnh này cùng tỷ lệ ký quỹ bị đẩy lên cao. Một lượng vốn lưu động đáng kể của nhà thầu bị "đóng băng" tại ngân hàng với chi phí cơ hội quá đắt đỏ.

2. Chi phí mua sắm vật tư, thiết bị đầu vào bị đội vốn

Đặc thù của gói thầu xây lắp là nhà thầu phải bỏ vốn ứng trước để tập kết vật tư, nhân công giai đoạn đầu. Gói thầu mua sắm hàng hóa thì nhà thầu phải trả trước một tỷ lệ nhất định để đặt hàng, tỷ lệ này thường cao hơn tỷ lệ mà nhà thầu được tạm ứng từ hợp đồng trúng thầu. 

Với mặt bằng lãi suất vay lưu động chạm ngưỡng cao trong Quý II/2026, số tiền lãi vay phát sinh từ các khoản ứng trước này nhanh chóng ăn mòn biên lợi nhuận kỳ vọng (thường chỉ dao động từ 3% - 10%). Gói thầu triển khai càng dài, áp lực lãi vay càng lớn, biến những dự án tưởng chừng "có lãi" trên giấy tờ thành những khoản lỗ thực tế.

Nghịch lý "Trúng thầu là tự sát" - Cái bẫy từ việc chậm thanh quyết toán

Trong bối cảnh lãi suất tăng cao hiện nay, một nghịch lý đang diễn ra âm thầm nhưng khốc liệt trên thị trường: Nhiều nhà thầu thà bỏ thầu, chấp nhận mất bảo lãnh dự thầu, bị đánh giá uy tín còn hơn là trúng thầu. 

Nguyên nhân cốt lõi nằm ở "cái bẫy" chậm thanh toán từ phía chủ đầu tư:

• Khi lãi suất ở mức thấp, việc chậm giải ngân, chậm phê duyệt nghiệm thu khối lượng từ 1 - 2 tháng có thể chỉ là một bất tiện nhỏ.

• Nhưng trong năm 2026, khi lãi suất neo cao, mỗi ngày chủ đầu tư chậm thanh toán đồng nghĩa với việc nhà thầu phải gánh lãi mẹ đẻ lãi con từ khoản vay ngân hàng để trả tiền công nhân và nhà cung cấp vật tư hoặc ứng trước mua hàng.

Tình trạng nhà thầu thiếu vốn trầm trọng xuất hiện ngày một nhiều. Nếu tiếp tục ôm công trình để thi công, doanh nghiệp sẽ rơi vào vòng xoáy cạn kiệt thanh khoản, chưa kể đối với các gói thầu xây lắp tình trạng tăng phi mã giá vật liệu xây dựng trong thời gian gần đây. Đây là lý do vì sao nhiều gói thầu dù đã đăng tải kế hoạch lựa chọn nhà thầu rầm rộ nhưng khi mở thầu lại rơi vào cảnh “vắng bóng” người tham gia hoặc nhà thầu đồng loạt bỏ giá vượt giá gói thầu để trừ hao rủi ro tài chính.

Giải pháp tối ưu dòng tiền cho nhà thầu trong bão lãi suất

Trong bối cảnh bão lãi suất năm 2026, chủ đầu tư (nhất là khối ban quản lý dự án công) vốn bị ràng buộc bởi nhiều vấn đề pháp lý. Hồ sơ mời thầu đưa ra thế nào là nhà thầu phải theo thế ấy, rất hiếm khi chủ đầu tư chịu sửa đổi tỷ lệ tạm ứng hay đổi loại hợp đồng từ trọn gói sang đơn giá điều chỉnh cho một gói thầu do vướng các khung pháp lý. 

Khi không thể thay đổi được "luật chơi" của chủ đầu tư trong hồ sơ mời thầu, nhà thầu buộc phải tự cứu mình bằng các nghiệp vụ tài chính thực tế và linh hoạt nhất để tối ưu hóa từng đồng vốn lưu động:

1. "Bóc ngắn cắn dài" bằng giải pháp thấu chi và tín dụng chuỗi (Supply Chain Finance)

Thay vì vay trung và dài hạn với lãi suất “neo” cao để ôm toàn bộ dự án, các nhà thầu khôn ngoan hiện nay đang áp dụng giải pháp tín dụng chuỗi liên kết 3 bên: Ngân hàng - Nhà thầu chính - Nhà cung cấp vật tư lớn (sắt thép, xi măng, thiết bị).

• Cách vận hành: Nhà thầu sử dụng chính hợp đồng trúng thầu để ngân hàng cấp hạn mức tín dụng tài trợ khoản phải trả. Ngân hàng sẽ giải ngân thẳng cho nhà cung cấp vật tư.

• Lợi ích thực tế: Nhà thầu tận dụng được chính sách giãn nợ (thường từ 30 - 60 ngày) của nhà cung cấp, giảm thiểu thời gian phải chịu lãi suất vay thực tế tại ngân hàng xuống mức tối thiểu.

2. Khai thác triệt để dịch vụ “Bảo lãnh không cần tài sản đảm bảo”

Giai đoạn nộp thầu và ký hợp đồng, tạm ứng là lúc dòng vốn bị nghẽn do phải ký quỹ. Thay vì mang sổ đỏ của doanh nghiệp hoặc tiền mặt đi đóng băng tại ngân hàng để làm bảo lãnh (với chi phí cơ hội cực cao trong mùa lãi suất lớn) nhà thầu cần chủ động tiếp cận các gói bảo lãnh cấp hạn mức không tài sản đảm bảo (hoặc thế chấp bằng chính quyền đòi nợ hình thành từ hợp đồng trúng thầu) mà một số ngân hàng thương mại cổ phần đang triển khai để linh hoạt nguồn vốn.

3. Chiến lược "Thi công cuốn chiếu, nghiệm thu giai đoạn nhỏ" 

Nhiều nhà thầu có thói quen dồn khối lượng lớn rồi mới làm thủ tục nghiệm thu một thể để đỡ mất công làm hồ sơ. Trong năm 2026, đây là sai lầm tự sát.

• Hành động: Ngay từ khi ký hợp đồng, nhà thầu phải làm việc với tư vấn giám sát và chủ đầu tư để thống nhất bảng tiến độ nghiệm thu chia nhỏ nhất có thể (Ví dụ: Nghiệm thu theo từng tầng, từng hạng mục nhỏ thay vì đợi xong toàn bộ phần thô). Làm đến đâu, nghiệm thu ra biên bản đến đó để lập tức làm hồ sơ thanh toán giai đoạn, rút ngắn tối đa số ngày dòng vốn bị "găm" trên công trường.

Mặt bằng lãi suất tăng cao trong nửa đầu năm 2026 rõ ràng là một bài thử thách khắc nghiệt, nhưng nhìn ở góc độ tích cực, nó cũng là một cơ hội để làm sạch thị trường. Những nhà thầu "tay không bắt giặc", chỉ sống dựa hoàn toàn vào đòn bẩy tài chính quá đà và năng lực ảo sẽ dần bị đào thải. Trong kỷ nguyên đấu thầu số hóa hiện nay, chiến thắng sẽ thuộc về những nhà thầu thông minh, những người không chỉ biết làm kỹ thuật giỏi, mà còn biết "liệu cơm gắp mắm", làm chủ công nghệ và tối ưu hóa từng đồng vốn lưu động để bước qua vùng nhiễu động một cách an toàn.

Trường hợp cần hỗ trợ cung cấp các gói phần mềm thông tin đấu thầu để có nhanh nhất những thông tin quan trọng thầu, hãy liên hệ ngay với DauThau.info qua:

• Kênh chat: m.me/dauthau.info
• Hotline: 0904.634.288 hoặc 024.8888.4288
• Email: [email protected]
• Zalo OA: https://zalo.me/710508638087188690
• Group Hỗ trợ nhà thầu: www.fb.com/groups/nhathaumuasamcong