80 năm Quốc khánh 2/9 cùng chặng đường đổi mới của đấu thầu Việt Nam

80 năm phát triển đất nước và 30 năm tiến trình hiện đại hóa đấu thầu

Ngày 02/9/1945 đã đi vào lịch sử dân tộc như một mốc son chói lọi, mở ra kỷ nguyên độc lập, tự do cho đất nước Việt Nam. Trải qua 80 năm xây dựng và phát triển, Việt Nam đã vươn mình mạnh mẽ, đổi mới toàn diện trên mọi lĩnh vực và hội nhập sâu rộng với thế giới.

Trong dòng chảy đổi mới đó, hoạt động đấu thầu và mua sắm công cũng từng bước được hoàn thiện. Từ những bước đi ban đầu còn sơ khai, thủ công, đến nay đấu thầu đã trở thành công cụ quan trọng để quản lý, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực quốc gia, đồng thời đảm bảo tính cạnh tranh - công khai - minh bạch - hiện đại, phù hợp với thông lệ quốc tế. 

Nếu 80 năm qua là hành trình đất nước đi lên không ngừng nghỉ thì 30 năm qua cũng là chặng đường hiện đại hóa mạnh mẽ của đấu thầu và đấu thầu qua mạng tại Việt Nam - một “cuộc cách mạng số” góp phần khẳng định quyết tâm minh bạch hóa và chuyển đổi số trong lĩnh vực mua sắm công.

Tiến trình phát triển đấu thầu tại Việt Nam

Trong gần 30 năm qua, hoạt động đấu thầu tại Việt Nam đã trải qua nhiều bước chuyển mình quan trọng, từ giai đoạn manh nha với những quy định rải rác đến khi hình thành khung pháp lý thống nhất, rồi từng bước hoàn thiện và hội nhập sâu rộng với thông lệ quốc tế. Qua mỗi chặng đường, đấu thầu không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước mà còn trở thành công cụ quan trọng để thúc đẩy minh bạch, cạnh tranh và phát triển bền vững. 

Dưới đây là các giai đoạn tiêu biểu đánh dấu sự phát triển của đấu thầu tại Việt Nam:

1. Giai đoạn trước 1996

Đây là giai đoạn trước khi có Nghị định 43/NĐ-CP ban hành ngày 16/07/1996 về quy chế đấu thầu. Thời điểm này việc đấu thầu chưa có Nghị định thống nhất, hoạt động đấu thầu còn nhỏ lẻ, chủ yếu tập chung chỉ định thầu hoặc hình thức thỏa thuận trực tiếp. 

Các quy định nằm rải rác trong các văn bản pháp luật khác nhau của Hội đồng Bộ trưởng, Bộ Xây dựng, Bộ tài chính… Do đó, ở giai đoạn này các hoạt động đấu thầu ít cạnh tranh, công khai.

2. Giai đoạn phát triển bước đầu 1996 - 2005

Giai đoạn này, quy chế đấu thầu được ban hành kèm Nghị định 43/NĐ-CP ban hành ngày 16/07/1996. Đây là giai đoạn lần đầu tiên có khung pháp lý thống nhất cho hoạt động đấu thầu và dần được sửa đổi các năm 1997, 1999 và sau đó năm 2000.

Đây là giai đoạn quan trọng đặt nền móng pháp lý cho hoạt động đấu thầu, đồng thời là giai đoạn Việt Nam bắt đầu hội nhập rộng mở với quốc tế nên bắt đầu tiếp cận với các thông lệ quốc tế trong đó có hoạt động đấu thầu. 

Tuy nhiên, do giới hạn vẫn là Nghị định của chính phủ ban hành nên hoạt động đấu thầu còn nhiều bất cập, thiếu tính đồng bộ, chồng chéo với các lĩnh vực khác. Giai đoạn này hoạt động đấu thầu còn thiếu thông tin, dẫn đến thiếu sự minh bạch do chưa có sự hỗ trợ từ các công cụ khác.

3. Giai đoạn có Luật Đấu thầu lần thứ nhất 2005 - 2013

Lần đầu tiên Quốc hội ban hành Luật Đấu thầu số 61/2005/QH11 thông qua ngày 29/11/2005, có hiệu lực từ 2006. Đây là lần đầu tiên hoạt động đấu thầu được nâng lên thành luật chuyên ngành. Luật quy định về đấu thầu trong các dự án sử dụng vốn nhà nước ≥30%, phân loại hình thức (đấu thầu rộng rãi, hạn chế, chỉ định thầu, chào hàng cạnh tranh, tự thực hiện…). 

Giai đoạn này đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ trong hoạt động đấu thầu, cơ chế “xin cho” đã hạn chế cơ bản. Các hoạt động đấu thầu đã được hoàn chỉnh cơ bản từ cách thức hoạt động đấu thầu, phương thức đấu thầu, quy định hoạt động đấu thầu, nguyên tắc cơ bản của đấu thầu đến cơ chế giám sát, xử lý vi phạm có mức răn đe nhất định. Đồng thời, giai đoạn này báo chí và các phương tiện truyền thông bắt đầu phát triển mạnh mẽ nên hoạt động đấu thầu dần được công khai, minh bạch rõ ràng hơn.

4. Giai đoạn hoàn thiện và hội nhập 2013 - 2023

Đây có thể nói là giai đoạn phát triển rực rỡ của hoạt động đấu thầu cùng với sự phát triển nhanh chóng của kinh tế - xã hội đất nước. Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13 thay thế Luật 2005 ra đời, đây là bộ luật chuyên ngành quan trọng, kế thừa và hoàn thiện hơn nữa Luật Đấu thầu số 61/2005/QH11 và đã mở rộng phạm vi điều chỉnh không chỉ vốn nhà nước mà cả vốn của doanh nghiệp nhà nước, đưa vào quy định về đấu thầu qua mạng (e-bidding), tiến tới số hóa quy trình. 

Trong giai đoạn này có thể chia thành 02 thời kỳ nhỏ đó là:

• Thời kỳ đầu của Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia từ 2013 đến 2018 

• Thời kỳ bùng nổ đấu thầu qua mạng trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia từ 2019 - 2023 sau khi đã hoàn thiện hạ tầng, kỹ thuật và vận hành hệ thống mới

Trong thời kỳ này, các hoạt đấu thầu mua sắm sử dụng vốn ngân sách, vốn nhà nước ngoài ngân sách phát triển mạnh mẽ, đồng bộ. Đồng thời cùng với sự phát triển bùng nổ của thời đại thông tin kỹ thuật số nên công tác đấu thầu đã diễn ra công khai, minh bạch và cạnh tranh rất lớn. 

Cũng chính trong thời kỳ này, vào đầu năm 2018, xuất hiện các công cụ hỗ trợ doanh nghiệp như DauThau.info - giúp phân tích dữ liệu, săn tin thầu, tối ưu cơ hội dự thầu cho các nhà thầu và hỗ trợ rất nhiều cho các bên.

5. Giai đoạn đổi mới 2023 - nay

Cùng với những thay đổi mang tính bước ngoặt của đất nước, sau khi Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 ra đời và có hiệu lực từ 01/01/2024 đã tiếp cận thông lệ quốc tế, tạo môi trường minh bạch, công bằng, tăng cường trách nhiệm giải trình và tự chịu trách nhiệm cho Chủ đầu tư. 

Đồng thời, quy định rõ hơn về ưu đãi cho doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động nữ/khuyết tật. Đặc biệt khuyến khích và bắt buộc cơ chế đấu thầu qua mạng, hoàn thiện khung pháp lý của gần như tất cả các loại hình đấu thầu.

Lời kết

Sau 80 năm đất nước giành độc lập, đấu thầu ở Việt Nam đã đi qua một chặng đường dài: từ manh mún, rời rạc → hình thành quy chế thống nhất → có luật chuyên ngành → tiến tới số hóa và hội nhập quốc tế. Tốc độ phát triển ấy cho thấy quyết tâm mạnh mẽ trong việc hoàn thiện thể chế, vừa đảm bảo sự quản lý chặt chẽ, vừa tạo cơ hội cho doanh nghiệp tự chủ, cạnh tranh bình đẳng.

Và trong tiến trình chuyển đổi số đó, nhiều công cụ mới đã ra đời để hỗ trợ doanh nghiệp tham gia đấu thầu hiệu quả hơn. Một trong những điển hình là DauThau.info - nền tảng phân tích dữ liệu và săn tin thầu, góp phần giúp các nhà thầu nắm bắt cơ hội và thích ứng nhanh hơn với môi trường đấu thầu hiện đại. Đây cũng chính là minh chứng của đội ngũ phát triển Việt cho nỗ lực không ngừng trong việc ứng dụng công nghệ, thúc đẩy minh bạch và hiện đại hóa hoạt động mua sắm công.

Trường hợp cần được hỗ trợ cung cấp các giải pháp phần mềm liên quan đến lĩnh vực đấu thầu hoặc tư vấn liên quan đến tình huống đấu thầu, vui lòng liên hệ:

• Trung tâm Tư vấn và Hỗ trợ đấu thầu: https://support.dauthau.net        
• Zalo OA: https://zalo.me/710508638087188690      
• Hotline: 0904.634.288 hoặc 024.8888.4288
• Email: [email protected]
• Kênh chat: m.me/dauthau.info        
• Group Hỗ trợ nhà thầu: www.fb.com/groups/nhathaumuasamcong