Rủi ro pháp lý khi đối tác liên danh "bỏ chạy" giữa chừng

Liên danh đứt gánh giữa đường

Để vượt qua những rào cản gắt gao về năng lực tài chính và kinh nghiệm thực hiện hợp đồng tương tự trong các gói thầu quy mô lớn, việc bắt tay thành lập liên danh từ lâu đã trở thành một chiến lược "sinh tồn" phổ biến của các nhà thầu. Bản chất của liên danh là sự cộng hưởng sức mạnh: “Anh mạnh về tài chính, tôi mạnh về kỹ thuật; Anh có thiết bị, tôi có nhân sự tinh nhuệ”… Sự kết hợp này giúp các doanh nghiệp dễ dàng đặt chân vào các dự án tầm cỡ mà nếu đi một mình, họ khó lòng qua nổi vòng sơ tuyển.

Thế nhưng, bước sang năm 2026, khi thị trường xây dựng và Mua sắm công phải đối mặt với những cuộc thanh lọc khốc liệt, một thực tế trần trụi đã lộ ra: Việc thành lập liên danh thì dễ, nhưng cùng nhau đi đến cuối con đường lại là câu chuyện hoàn toàn khác. Sức khỏe tài chính suy giảm, dòng vốn tín dụng bị thắt chặt, mâu thuẫn nội bộ hoặc đơn giản là sự tính toán sai lầm về biên độ trượt giá vật liệu đã khiến không ít doanh nghiệp đột ngột "hụt hơi". Hệ quả là tình trạng một thành viên trong liên danh đơn phương dừng thi công, bị phong tỏa tài khoản, thậm chí tuyên bố phá sản và "bỏ chạy" giữa chừng đang diễn ra ngày một nhiều, để lại những công trường dang dở.

Đối với nhà thầu ở lại, đây thực sự là một cơn ác mộng kinh hoàng. Nhiều doanh nghiệp vẫn giữ tư duy chủ quan rằng: "Liên danh chia rõ khối lượng rồi, phần việc của ai người đó làm, đối tác bỏ chạy thì họ chịu phạt, không liên quan đến tôi". Đây là một sai lầm chết người về mặt pháp lý bởi theo quy định nguyên tắc của Luật Đấu thầu, các thành viên trong liên danh phải chịu trách nhiệm liên đới trước Chủ đầu tư về việc thực hiện gói thầu. Điều này đồng nghĩa với việc đối tác bỏ trốn không khiến nghĩa vụ của bạn nhẹ đi, mà ngược lại, toàn bộ gánh nặng, rủi ro và trách nhiệm hoàn thành gói thầu lúc này sẽ tự động đổ ập xuống đầu nhà thầu còn lại. Nếu không nhanh chóng kích hoạt các biện pháp xử lý khủng hoảng phù hợp, doanh nghiệp ở lại không chỉ bị kéo chìm theo sai lầm của đối tác, mà còn phải đối mặt với những án phạt pháp lý thảm khốc có thể triệt tiêu hoàn toàn con đường làm ăn sau này.

Chưa kể, mới ngay giai đoạn đấu thầu, việc thực hiện thủ tục liên danh trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia e-GP khá “lỏng lẻo”, đó là nhà thầu chính (đứng đầu liên danh) lập thỏa thuận liên danh > Gửi yêu cầu cho thành viên liên danh > Thành viên liên danh xác nhận và chia sẻ hồ sơ năng lực trên hệ thống > Sau đó hoàn toàn quyết định các bước tiếp theo do thành viên đứng đầu liên danh chủ động thực hiện trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia từ chuẩn bị hồ sơ, bỏ giá, nộp thầu, làm rõ… 

Điều này khiến cũng không ít câu chuyện dở khóc dở cười xảy ra, ví dụ việc nộp thầu do thành viên đứng đầu (do đã có thỏa thuận liên danh ký số trên Hệ thống), nên thành viên đứng đầu tự ý bỏ giá mà không tham vấn thành viên liên danh, dẫn đến mâu thuẫn về giá và lợi nhuận thậm chí có trường hợp nếu làm thì lỗ, làm ít thì lỗ ít mà làm nhiều thậm chí còn lỗ nhiều hơn. Đây cũng là bất cập khi thực hiện liên danh khi đấu thầu qua mạng trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia e-GP. Hy vọng thời gian tới phần thao tác này sẽ cần có những điều chỉnh phù hợp để có sự công bằng và thống nhất cao giữa các thành phần tham dự trong liên danh.

4 rủi ro pháp lý "chết người" thành viên liên danh còn lại phải đối mặt

Khi một thành viên liên danh quyết định "buông xuôi" và rời bỏ cuộc thầu hoặc rút khỏi công trường, họ thường đã rơi vào trạng thái không còn gì để mất. Thế nhưng, đối với nhà thầu chân chính ở lại - những người vẫn còn tài sản, uy tín và công việc kinh doanh cần bảo vệ, việc đối tác bỏ chạy sẽ kích hoạt một chuỗi hiệu ứng domino về pháp lý cực kỳ tàn khốc. 

Nếu không hiểu rõ luật, doanh nghiệp của bạn sẽ phải gánh chịu 4 rủi ro cốt tử sau:

1. Tịch thu bảo lãnh dự thầu

Một trong những sai lầm phổ biến nhất của các nhà thầu là nghĩ rằng tiền bảo lãnh của ai thì người đó tự chịu trách nhiệm với ngân hàng. Thực tế, bảo lãnh của doanh nghiệp bạn luôn nằm trong trạng thái cực kỳ nguy hiểm nếu đối tác "lật kèo" ở giai đoạn đấu thầu (tịch thu bảo lãnh dự thầu): Cơn ác mộng có thể ập đến ngay sau khi đóng thầu hoặc vừa có thông báo kết quả lựa chọn nhà thầu. 

Nếu một thành viên trong liên danh đột ngột từ chối thương thảo, không ký hoàn thiện hợp đồng hoặc không nộp bảo lãnh thực hiện hợp đồng theo đúng thời hạn, Chủ đầu tư có quyền tịch thu 100% giá trị bảo lãnh dự thầu của cả liên danh. Dù doanh nghiệp của bạn có thiện chí và sẵn sàng ký hợp đồng đến đâu, bạn vẫn bị phạt lây và mất trắng khoản tiền bảo lãnh dự thầu do hành vi đơn phương bỏ cuộc của đối tác.

2. Nguy cơ dính "án phạt" cấm thầu trên e-GP

Luật Đấu thầu (Điều 16) quy định một trong các hành vi bị cấm trong đấu thầu là trình bày sai một cách cố ý hoặc làm sai lệch thông tin, hồ sơ, tài liệu của một bên trong đấu thầu nhằm thu được lợi ích tài chính hoặc lợi ích khác hoặc nhằm trốn tránh bất kỳ một nghĩa vụ nào. Các thành viên liên danh liên đới chịu trách nhiệm đối với hành vi này và có thể bị cấm tham gia đấu thầu từ 03 năm đến 05 năm.

a) Cấm tham gia hoạt động đấu thầu từ 03 năm đến 05 năm đối với một trong các hành vi vi phạm các khoản 1, 2, 4 và điểm a khoản 3 Điều 16 của Luật Đấu thầu;

Đây là hình phạt có sức hủy diệt lớn nhất đối với một doanh nghiệp coi đấu thầu là nguồn sống. 

Ngoài ra, khi liên danh không còn đủ năng lực thực hiện và dẫn đến việc hợp đồng bị chấm dứt hoặc hủy bỏ, cơ quan quản lý nhà nước sẽ vào cuộc rà soát. Theo quy định, một khi gói thầu bị đổ vỡ do lỗi vi phạm hợp đồng, thì gói thầu sẽ có nguy cơ bị phạt hợp đồng theo quy định trong hợp đồng.

3. Nguy cơ bị tịch thu toàn bộ Bảo lãnh thực hiện hợp đồng

Một trong những sai lầm phổ biến nhất của các nhà thầu là nghĩ rằng tiền bảo lãnh thực hiện hợp đồng của ai thì người đó tự chịu trách nhiệm với ngân hàng. Thực tế hoàn toàn ngược lại! Dù các bên nộp bảo lãnh theo tỷ lệ phân chia khối lượng độc lập hoặc một bên đại diện đứng ra bảo lãnh cho cả liên danh, thì về mặt pháp lý, khoản bảo lãnh này là một thể thống nhất ràng buộc cho toàn bộ nghĩa vụ của gói thầu.

Khi một thành viên vi phạm hợp đồng nghiêm trọng (bỏ việc), Chủ đầu tư sẽ tịch thu giá trị bảo đảm thực hiện hợp đồng của tất cả thành viên liên danh trong trường hợp phần công việc còn lại của các thành viên liên danh vi phạm hợp đồng tách thành gói thầu riêng theo quy định. Trường hợp phần công việc còn lại của các thành viên liên danh vi phạm hợp đồng được giao cho các thành viên khác theo điểm d khoản này thì chỉ thành viên liên danh vi phạm hợp đồng bị tịch thu giá trị bảo đảm thực hiện hợp đồng.

4. Tiến độ công trường bị "tê liệt" và cái bẫy đền bù thiệt hại lây nhiễm

Đặc thù của các gói thầu liên danh là các phần việc luôn có tính chất kế thừa hoặc đan xen chặt chẽ với nhau (Ví dụ: Một bên thi công cọc móng, một bên làm phần thân; hoặc một bên cung cấp thiết bị cốt lõi, một bên chịu trách nhiệm lắp đặt vận hành). Khi một mắt xích đột ngột dừng lại, toàn bộ dây chuyền thi công trên công trường sẽ rơi vào trạng thái đóng băng ngay lập tức.

Thời gian công trường "án binh bất động" để chờ đợi giải quyết tranh chấp càng kéo dài, số ngày chậm tiến độ càng tăng lên. Lúc này, Chủ đầu tư sẽ căn cứ theo điều khoản phạt vi phạm để áp các mức phạt chậm tiến độ rất nặng lên liên danh. Do tính chất chịu trách nhiệm liên đới, doanh nghiệp ở lại sẽ phải đứng ra gánh chịu làn đạn phạt tài chính này, kèm theo nguy cơ phải đền bù toàn bộ thiệt hại phát sinh cho Chủ đầu tư và các nhà thầu phụ khác bị ảnh hưởng.

Kịch bản "tự cứu mình" 

1. Cẩn trọng trong lựa chọn đối tác

Đừng bao giờ nhắm mắt bắt tay với một nhà thầu chỉ dựa trên những lời hứa hẹn hay bộ hồ sơ năng lực (Profile) đẹp đẽ được in trên giấy. Bản chất của liên danh tham dự thầu là hai bên cùng "giao phó sinh mạng" cho nhau. Do đó, trước khi bắt tay với nhau cần phải xem xét đối tác thận trọng, tìm hiểu lịch sử đấu thầu của đối tác, tỷ lệ tham dự với tư cách liên danh ra sao, độc lập như thế nào và đã từng bị “dính phốt” nêu tên trên Mua sắm công hay chưa? 

Nếu là gói thầu xây lắp, cần thiết phải cử nhân sự đến trực tiếp các công trường, dự án mà đối tác đang triển khai để đánh giá tay nghề công nhân, số lượng máy móc thực tế thuộc sở hữu của họ. Nếu máy móc chủ yếu là đi thuê, nhân sự là thợ thời vụ, thì dù hồ sơ giấy tờ có đạt "điểm kỹ thuật tuyệt đối", bạn cũng tuyệt đối không đưa họ vào liên danh dự thầu. Việc loại bỏ rủi ro ngay từ "vòng gửi xe" này chính là giải pháp tự vệ tối ưu nhất cho doanh nghiệp của bạn.

Đừng bao giờ ký một bản thỏa thuận liên danh đại khái, sơ sài theo mẫu có sẵn. Trong thỏa thuận phải cài cắm điều khoản xử lý khủng hoảng rõ ràng.

2. "Đóng băng" hiện trạng và chặn đứng rủi ro dòng tiền

Ngay khi phát hiện đối tác có dấu hiệu đình trệ, rút bớt quân hay ngừng cung ứng vật tư, bạn phải ngay lập tức tiến hành "phong tỏa" hiện trường về mặt hồ sơ:

• Lập biên bản hiện trạng: Phối hợp chặt chẽ với đơn vị Tư vấn giám sát và Đại diện chủ đầu tư để lập Biên bản xác định khối lượng hoàn thành thực tế tính đến thời điểm đối tác dừng việc. Biên bản này phải ghi rõ mốc thời gian, khối lượng đạt được, chất lượng phần việc và những hạng mục còn dở dang. Đây là bằng chứng pháp lý tối quan trọng để tách biệt hoàn toàn trách nhiệm của bạn với bên vi phạm.

• Chặn dòng tiền: Gửi văn bản hỏa tốc đề nghị Chủ đầu tư tạm dừng mọi khoản giải ngân, thanh toán hoặc hoàn tạm ứng dự kiến chi trả cho tài khoản của thành viên vi phạm. Hành động này nhằm ngăn chặn kịch bản họ "vừa bỏ chạy vừa rút ruột" nốt phần tiền còn lại của dự án, đẩy gánh nặng tài chính sang vai bạn.

3. Kích hoạt phương án thay thế

Sau khi đã cô lập được rủi ro, bạn phải lập tức chứng minh cho Chủ đầu tư thấy bạn là một nhà thầu có trách nhiệm và có đủ bản lĩnh để kiểm soát tình hình:

• Gửi văn bản cam kết thực hiện: Khẩn trương gửi tờ trình lên Chủ đầu tư, khẳng định năng lực và nguyện vọng gánh vác, tiếp quản lại toàn bộ khối lượng công việc bị bỏ trống của đối tác (nếu có đủ năng lực thực hiện).

• Đề xuất Nhà thầu phụ đặc biệt (nếu cần): Nếu phần việc của đối tác yêu cầu năng lực kỹ thuật quá chuyên sâu vượt ngoài tầm tay của bạn, hãy chủ động tìm kiếm và trình một Nhà thầu phụ thay thế có hồ sơ năng lực tương đương hoặc vượt trội để đảm bảo dây chuyền thi công không bị đứt gãy. Theo Luật định, việc thay đổi cơ cấu hoặc bổ sung nhà thầu phụ chỉ được chấp thuận khi đơn vị mới đáp ứng đầy đủ các tiêu chí kỹ thuật mà HSMT quy định ban đầu.

4. Ký kết Phụ lục hợp đồng, tái cấu trúc lại tài chính gói thầu

Khi Chủ đầu tư đã chấp thuận phương án cứu vãn tình thế, bước cuối cùng là phải "danh chính ngôn thuận" hợp thức hóa quyền lợi mới trên văn bản pháp lý:

• Ký Phụ lục hợp đồng điều chỉnh: Tiến hành ký kết Phụ lục hợp đồng ba bên (hoặc giữa bạn và Chủ đầu tư nếu đối tác cũ từ chối ký) để chính thức chuyển giao toàn bộ khối lượng công việc, nghĩa vụ bảo lãnh và đặc biệt là dòng tiền thanh toán trực tiếp về tài khoản của doanh nghiệp bạn.

• Lập "Tấm lá chắn" tương lai: Việc ký phụ lục này là thủ tục pháp lý quan trọng nhất, giúp bạn chính thức chấm dứt cái bẫy "liên đới" với lỗi lầm của kẻ bỏ chạy từ thời điểm đó về sau, biến bạn thành đơn vị độc lập hoàn thành dự án trong mắt các cơ quan thanh tra, giám sát.

Bài viết của DauThau.INFO đã phân tích những rủi ro pháp lý khi đối tác liên danh bỏ chạy giữa chừng, mong rằng trong quá trình đấu thầu nhà thầu sẽ không bị rơi vào trường hợp này. Trường hợp cần hỗ trợ cung cấp các gói phần mềm thông tin đấu thầu để có cập nhật nhanh nhất những thông tin thầu quan trọng, hãy liên hệ ngay với DauThau.info qua:

• Kênh chat: m.me/dauthau.info
• Hotline: 0904.634.288 hoặc 024.8888.4288
• Email: [email protected]
• Zalo OA: https://zalo.me/710508638087188690
• Group Hỗ trợ nhà thầu: www.fb.com/groups/nhathaumuasamcong