Xu hướng chỉ định thầu 2025 và bài toán cân bằng thị trường đấu thầu 2026

Số lượng gói thầu chỉ định thầu tăng mạnh qua các năm

Dữ liệu thống kê cho thấy chỉ định thầu đang gia tăng nhanh về mặt số lượng và ngày càng chiếm ưu thế trong cơ cấu lựa chọn nhà thầu. Nếu như giai đoạn trước đây, chỉ định thầu chủ yếu được áp dụng cho một số trường hợp đặc thù, thì trong những năm gần đây, hình thức này đã trở thành lựa chọn phổ biến của nhiều chủ đầu tư.

Cụ thể, tỷ trọng gói thầu áp dụng chỉ định thầu liên tục tăng qua từng năm:

• Năm 2023, chỉ định thầu chiếm 50,28% tổng số gói thầu trên toàn thị trường. 
• Sang năm 2024, con số này tăng lên 60,75%. 
• Đến năm 2025, tỷ lệ gói thầu chỉ định thầu đã đạt 70,24%, tương đương khoảng 385,45 nghìn gói thầu, cao gấp khoảng 2,36 lần so với tổng số gói thầu áp dụng các hình thức lựa chọn nhà thầu khác.

Diễn biến này cho thấy chỉ định thầu không còn là giải pháp tình thế, mà đang trở thành một phương thức được sử dụng thường xuyên để đáp ứng yêu cầu triển khai nhanh, đặc biệt đối với các gói thầu có quy mô nhỏ, tính chất cấp bách hoặc mua sắm thường xuyên.

Vai trò của Nghị định 214/2025/NĐ-CP trong việc “cởi nút thắt”

Sự gia tăng nhanh của chỉ định thầu trong năm 2025 không chỉ đến từ nhu cầu đẩy nhanh tiến độ đầu tư công, mà còn gắn chặt với tác động của Nghị định 214/2025/NĐ-CP trong việc tháo gỡ các rào cản pháp lý tồn tại trước đó.

Trước khi Nghị định 214/2025/NĐ-CP được ban hành, nhiều chủ đầu tư vẫn e ngại khi áp dụng chỉ định thầu do còn nhiều ràng buộc về điều kiện áp dụng, thẩm quyền quyết định và trách nhiệm giải trình. Điều này khiến không ít dự án dù đủ điều kiện vẫn phải lựa chọn các hình thức đấu thầu kéo dài thời gian thực hiện.

Nghị định 214/2025/NĐ-CP đã góp phần “cởi nút thắt” này khi:

• Làm rõ hơn phạm vi và điều kiện áp dụng chỉ định thầu, đặc biệt đối với các gói thầu có tính chất cấp bách, kỹ thuật đặc thù hoặc yêu cầu triển khai nhanh.
• Xác định rõ trách nhiệm của chủ đầu tư và người có thẩm quyền, giúp giảm tâm lý e dè, né tránh.
• Tạo hành lang pháp lý thuận lợi để đẩy nhanh tiến độ lựa chọn nhà thầu, phù hợp với yêu cầu giải ngân và triển khai dự án trong bối cảnh mới.

Dù chỉ chính thức có hiệu lực từ nửa cuối năm 2025, Nghị định 214/2025/NĐ-CP đã sớm tạo ra những tác động rõ rệt trong thực tiễn triển khai các gói thầu. Trên thực tế, nhiều chủ đầu tư đã chủ động áp dụng chỉ định thầu nhiều hơn, đặc biệt đối với các gói thầu quy mô nhỏ và trung bình. Đây cũng là một trong những yếu tố góp phần lý giải vì sao tỷ trọng gói thầu chỉ định thầu tăng mạnh trong năm 2025.

Chỉ định thầu tăng mạnh về số lượng nhưng không “lấn át” về giá trị

Mặc dù chiếm ưu thế rõ rệt về số lượng gói thầu, nhưng xét trên phương diện giá trị, chỉ định thầu vẫn giữ tỷ trọng tương đối khiêm tốn trong tổng quy mô thị trường.

Theo Báo cáo Toàn cảnh Đấu thầu 2025 (Trang 12), năm 2025 các gói thầu áp dụng hình thức chỉ định thầu chiếm 70,24% tổng số gói thầu toàn thị trường, nhưng chỉ đóng góp 11,86% tổng giá trị thị trường đấu thầu, tương ứng khoảng 214,4 nghìn tỷ đồng.

Trong khi đó, 88,14% tổng giá trị thị trường đấu thầu còn lại thuộc về các gói thầu được triển khai theo các hình thức lựa chọn nhà thầu khác, cho thấy các gói thầu có giá trị lớn vẫn chủ yếu được thực hiện thông qua các hình thức có mức độ cạnh tranh cao hơn.

Thực tế này phản ánh rõ vai trò của chỉ định thầu trong cơ cấu thị trường: được sử dụng phổ biến cho các gói thầu quy mô nhỏ, mang tính cấp bách hoặc mua sắm thường xuyên, thay vì trở thành hình thức chi phối về mặt giá trị. Nhờ đó, dù tăng mạnh về số lượng, chỉ định thầu vẫn chưa làm thay đổi đáng kể cán cân giá trị của toàn thị trường đấu thầu.

Năm 2025, chỉ định thầu bước vào giai đoạn “thử lửa”

Năm 2025 đánh dấu giai đoạn chỉ định thầu được áp dụng trên diện rộng, trong bối cảnh toàn thị trường đấu thầu chịu áp lực lớn về tiến độ triển khai và hiệu quả thực hiện. Việc mở rộng nhanh hình thức này không diễn ra trong “khoảng trống”, mà gắn liền với những biến động rõ nét của thị trường nói chung.

Các chỉ số thực tiễn năm 2025 cho thấy quy mô vận hành lớn nhưng mức độ cạnh tranh và hiệu quả triển khai chưa đồng đều. Cụ thể, toàn thị trường ghi nhận 111.963 gói thầu đã có kết quả mở thầu, trong đó 86.552 gói thầu có dưới 3 nhà thầu tham dự, phản ánh tình trạng cạnh tranh thấp ở nhiều gói thầu. Đồng thời, 7.463 gói thầu bị hủy thầu, cho thấy áp lực đẩy nhanh tiến độ không phải lúc nào cũng đi kèm với hiệu quả thực hiện như kỳ vọng.

Trong bối cảnh đó, chỉ định thầu được nhiều chủ đầu tư lựa chọn như một giải pháp nhằm rút ngắn thời gian lựa chọn nhà thầu, giảm chi phí tổ chức và bảo đảm tiến độ dự án. Tuy nhiên, khi số lượng gói thầu chỉ định đã chiếm 70,24% tổng số gói thầu trên toàn thị trường, giai đoạn này cũng trở thành phép thử thực tế đối với khung pháp lý, năng lực quản lý và khả năng kiểm soát rủi ro trong quá trình triển khai.

Có thể thấy, năm 2025 không chỉ là năm chỉ định thầu tăng mạnh về số lượng, mà còn là thời điểm thực tiễn triển khai “thử lửa” cách thức áp dụng hình thức này trên diện rộng, tạo tiền đề quan trọng cho việc điều chỉnh chính sách và hành vi thị trường trong các năm tiếp theo.

Bước sang 2026: Bài toán cân bằng thị trường đấu thầu đặt ra rõ nét hơn

Bước sang năm 2026, thị trường đấu thầu được dự báo sẽ không còn tập trung vào việc mở rộng hay thu hẹp hình thức chỉ định thầu, mà chuyển sang bài toán cân bằng trong cách thức vận hành. Sau giai đoạn “thử lửa” năm 2025, khi chỉ định thầu được áp dụng trên diện rộng và bộc lộ cả ưu điểm lẫn hạn chế, yêu cầu đặt ra là làm thế nào để dung hòa giữa tốc độ triển khai dự án, hiệu quả sử dụng vốn và mức độ cạnh tranh của thị trường.

Thực tế cho thấy, chỉ định thầu đã phát huy vai trò tích cực trong việc rút ngắn thời gian lựa chọn nhà thầu và đáp ứng các nhu cầu cấp bách. Tuy nhiên, nếu tiếp tục gia tăng về số lượng mà thiếu cơ chế kiểm soát phù hợp, hình thức này có thể làm suy giảm động lực cạnh tranh, thu hẹp cơ hội tiếp cận thị trường của nhiều nhà thầu, đặc biệt ở các phân khúc mua sắm thường xuyên và quy mô nhỏ. Ngược lại, việc siết chặt quá mức cũng có thể làm chậm tiến độ triển khai và ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư trong bối cảnh yêu cầu giải ngân vẫn rất lớn.

Do đó, năm 2026 được kỳ vọng sẽ là giai đoạn điều chỉnh theo hướng cân bằng: chỉ định thầu tiếp tục được sử dụng như một công cụ linh hoạt trong những trường hợp phù hợp, song song với việc duy trì vai trò chủ đạo của các hình thức lựa chọn nhà thầu có tính cạnh tranh đối với các gói thầu giá trị lớn. Cách tiếp cận này không chỉ giúp bảo đảm tiến độ và hiệu quả dự án, mà còn góp phần duy trì môi trường cạnh tranh lành mạnh, tạo nền tảng ổn định cho thị trường đấu thầu trong trung và dài hạn.

Nhà thầu cần thích ứng ra sao khi chỉ định thầu ngày càng phổ biến?

Trong bối cảnh chỉ định thầu được áp dụng ngày càng rộng rãi, cách tiếp cận thị trường của nhà thầu cũng cần có sự điều chỉnh tương ứng, nhà thầu cần chủ động hơn ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án. Cụ thể:

• Chủ động theo dõi kế hoạch lựa chọn nhà thầu: Việc nắm bắt sớm thông tin kế hoạch lựa chọn nhà thầu giúp nhà thầu nhận diện cơ hội ngay từ đầu, đặc biệt với các gói thầu có khả năng áp dụng chỉ định thầu, nơi thời gian triển khai thường rất ngắn.
• Chuẩn hóa và duy trì hồ sơ năng lực sẵn sàng: Khi chỉ định thầu được áp dụng phổ biến, hồ sơ năng lực không còn là tài liệu chuẩn bị “khi cần”, mà phải luôn ở trạng thái hoàn chỉnh, cập nhật và dễ dàng chứng minh kinh nghiệm, năng lực kỹ thuật cũng như năng lực tài chính.
• Xây dựng uy tín thông qua chất lượng thực hiện hợp đồng: Trong môi trường chỉ định thầu, uy tín của nhà thầu được hình thành chủ yếu từ lịch sử thực hiện các gói thầu trước đó. Việc bảo đảm tiến độ, chất lượng và tuân thủ hợp đồng trở thành yếu tố quan trọng để được tiếp tục xem xét lựa chọn ở các dự án tiếp theo.
• Chuẩn bị sẵn nguồn lực để đáp ứng tiến độ nhanh: Chỉ định thầu thường đi kèm yêu cầu triển khai gấp. Do đó, sự sẵn sàng về nhân sự, tài chính và tổ chức thi công là điều kiện cần để nhà thầu có thể nắm bắt cơ hội khi được xem xét lựa chọn.

Có thể thấy, khi cơ hội tham gia thầu đến sớm hơn và diễn ra nhanh hơn, sự sẵn sàng toàn diện về thông tin, năng lực và nguồn lực sẽ quyết định khả năng được lựa chọn. Đây cũng là thời điểm nhà thầu cần nhìn lại chiến lược tham gia thị trường, không chỉ theo đuổi số lượng gói thầu, mà còn chú trọng đến chất lượng, uy tín và tính bền vững trong hoạt động đấu thầu.

Phân tích tổng thể trong Báo cáo Toàn cảnh Đấu thầu 2025

Những phân tích trong bài viết phản ánh các xu hướng nổi bật của thị trường đấu thầu năm 2025, đặc biệt là sự gia tăng của chỉ định thầu và những thay đổi trong cơ cấu lựa chọn nhà thầu. Tuy nhiên, để có cái nhìn đầy đủ và hệ thống hơn, cần tiếp cận dữ liệu ở nhiều chiều như quy mô thị trường, mức độ cạnh tranh, cơ cấu gói thầu theo lĩnh vực và hành vi tham gia của nhà thầu.

Các nội dung này được tổng hợp và phân tích chi tiết trong Báo cáo Toàn cảnh Đấu thầu 2025, giúp nhà thầu hiểu rõ bức tranh chung của thị trường và chủ động xây dựng chiến lược phù hợp cho giai đoạn tiếp theo.

Báo cáo là tài liệu tham khảo quan trọng để nhà thầu chuẩn bị chiến lược tham gia thầu trong năm 2026.

Trong bối cảnh chỉ định thầu ngày càng được áp dụng rộng rãi, việc theo dõi sát diễn biến thị trường và nắm bắt dữ liệu tổng thể sẽ giúp nhà thầu chủ động hơn trong quá trình tham gia và lựa chọn chiến lược phù hợp.

Mọi thắc mắc liên quan đến Báo cáo Toàn cảnh Đấu thầu 2025, Quý nhà thầu và doanh nghiệp vui lòng liên hệ để được hỗ trợ qua các kênh sau:

• Trung tâm Tư vấn và Hỗ trợ đấu thầu: https://support.dauthau.net
• Zalo OA: https://zalo.me/710508638087188690
• Hotline: 0904.634.288 hoặc 024.8888.4288
• Email: [email protected] 
• Kênh chat: m.me/dauthau.info
• Group Hỗ trợ nhà thầu: www.fb.com/groups/nhathaumuasamcong