Tỷ lệ tiết kiệm trong đấu thầu là gì? Nhìn từ dữ liệu 2025 và nhận diện xu hướng 2026

1. Tỷ lệ tiết kiệm trong đấu thầu: Cách hiểu, cách tính và xu hướng giai đoạn 2023 - 2025

Để phân tích đúng tỷ lệ tiết kiệm trong đấu thầu, trước hết cần quay lại cách hiểu và cách tính chỉ số này, đồng thời đặt nó trong bối cảnh biến động của thị trường những năm gần đây. 

Các nội dung dưới đây sẽ lần lượt làm rõ khái niệm, phương pháp tính và bức tranh biến động của tỷ lệ tiết kiệm trong giai đoạn 2023 - 2025:

1.1. Tỷ lệ tiết kiệm trong đấu thầu là gì? Cách tính như thế nào?

Dựa trên cách xác định khoản tiết kiệm trong đấu thầu, tỷ lệ tiết kiệm trong đấu thầu được hiểu là tỷ lệ phần trăm chênh lệch giữa giá gói thầu được phê duyệt và giá trúng thầu so với tổng giá dự toán. 

Theo đó, tỷ lệ tiết kiệm trong đấu thầu được tính theo công thức:

Chỉ số này phản ánh mức độ giảm chi phí mà chủ đầu tư phải chi trả so với dự toán bán đầu thông qua quá trình lựa chọn nhà thầu, qua đó cho thấy hiệu quả cạnh tranh về giá trong đấu thầu. Nói cách khác, tỷ lệ tiết kiệm cho biết phần ngân sách được “giảm” bao nhiêu so với dự toán ban đầu khi gói thầu được tổ chức đấu thầu. 

Xem thêm bài viết: “Quy định tỷ lệ tiết kiệm trong đấu thầu ra sao?” để hiểu rõ hơn.

1.2. Tỷ lệ tiết kiệm giai đoạn 2023 - 2025: Biến động mạnh và xu hướng thay đổi

Trong 2 năm 2023 - 2024, tổng giá gói thầu và tổng giá trúng thầu gần như bám sát nhau, mức chênh lệch rất nhỏ:

• Năm 2023, tổng giá gói thầu 1.249,79 nghìn tỷ đồng, tổng giá trúng thầu chỉ đạt 1.244,94 nghìn tỷ đồng, mức chênh lệch chỉ khoảng 4,85 nghìn tỷ đồng, tương ứng tỷ lệ tiết kiệm 0,39%. 

• Sang năm 2024, tổng giá gói thầu 1.192,4 nghìn tỷ đồng, tổng giá trúng thầu chỉ đạt 1.190,6 nghìn tỷ, mức chênh lệch tiếp tục thu hẹp, chỉ còn khoảng 1,8 nghìn tỷ đồng, kéo tỷ lệ tiết kiệm xuống 0,16%. Điều này cho thấy trong giai đoạn này, không gian giảm giá trong đấu thầu gần như không đáng kể, mức độ cạnh tranh về giá thấp hoặc giá gói thầu đã được xác lập sát với giá thị trường.

*** Lưu ý: Số liệu 2023 - 2024 Dauthau.info chưa soát xét những trường hợp có dữ liệu rác đột biến (Dữ liệu sai phải thực hiện kiểm tra xác suất thủ công)

Ngược lại, năm 2025 ghi nhận sự thay đổi mang tính đột biến. Tổng giá gói thầu tăng mạnh lên 1.660,5 nghìn tỷ đồng, trong khi tổng giá trúng thầu chỉ đạt 1.528,94 nghìn tỷ đồng, tạo ra khoản chênh lệch hơn 131,5 nghìn tỷ đồng. Chính sự gia tăng mạnh của khoảng cách tuyệt đối giữa giá gói thầu và giá trúng thầu là yếu tố trực tiếp đẩy tỷ lệ tiết kiệm lên mức 7,92%, cao gấp nhiều lần so với 2 năm trước.

Như vậy, mức tăng vọt của tỷ lệ tiết kiệm năm 2025 không chỉ là biến động về tỷ lệ, mà phản ánh sự thay đổi căn bản trong quan hệ giữa giá dự toán và giá trúng thầu. Đây là tín hiệu cho thấy thị trường đấu thầu năm 2025 đã xuất hiện những yếu tố mới về cạnh tranh, cách xác lập giá gói thầu và hành vi chào giá của nhà thầu, đòi hỏi phải được phân tích sâu hơn thay vì đánh giá đơn thuần là “tiết kiệm ngân sách”.

2. Phân hóa tỷ lệ tiết kiệm theo lĩnh vực và những gói thầu có dấu hiệu bất thường

Tỷ lệ tiết kiệm khi quan sát ở quy mô toàn thị trường chỉ phản ánh một bức tranh bình quân. Trên thực tế, mức độ tiết kiệm trong đấu thầu không phân bổ đồng đều giữa các lĩnh vực, và sự chênh lệch này có thể che khuất những tín hiệu quan trọng nếu không được bóc tách theo từng nhóm gói thầu. 

Bên cạnh đó, dữ liệu cũng cho thấy sự xuất hiện của những gói thầu có tỷ lệ tiết kiệm vượt xa mặt bằng chung, đặt ra yêu cầu cần phân tích kỹ hơn về bối cảnh, cách xác lập giá và mức độ cạnh tranh. Sau đây là những phân tích cụ thể để làm rõ sự phân hóa theo lĩnh vực và các trường hợp có dấu hiệu bất thường trong thực tiễn đấu thầu.

2.1. Tỷ lệ tiết kiệm theo lĩnh vực không đồng đều

Xét theo từng lĩnh vực, tỷ lệ tiết kiệm trong đấu thầu giai đoạn 2023 - 2025 cho thấy sự phân hóa rất rõ rệt, phản ánh đặc thù khác nhau về cấu trúc chi phí, mức độ cạnh tranh và cách xác lập giá gói thầu giữa các nhóm gói, cụ thể:

• Lĩnh vực hàng hóa: có tỷ lệ tiết kiệm cao nhưng biến động mạnh, đạt 16,12% (2023), giảm xuống –4,85% (2024) và phục hồi lên 12,27% (2025). Biên độ dao động lớn cho thấy lĩnh vực hàng hóa chịu tác động mạnh từ biến động giá thị trường và mức độ cạnh tranh về giá giữa các nhà cung cấp, song nhìn tổng thể vẫn là nhóm có dư địa tiết kiệm cao.

• Lĩnh vực tư vấn: duy trì mức tiết kiệm trung bình và ổn định, tăng đều từ 7,38% (2023) lên 8,73% (2024) và 10,59% (2025), phản ánh đặc thù chi phí tư vấn gắn với nhân lực và chuyên môn, ít biến động mạnh nhưng vẫn có cạnh tranh nhất định về giá.

• Lĩnh vực xây lắp: biến động rõ rệt, từ mức –8,08% (2023) sang 5,30% (2024) và 5,72% (2025). Sự đảo chiều này phản ánh quá trình điều chỉnh trong cách lập dự toán và kiểm soát giá, đồng thời cho thấy xây lắp là lĩnh vực nhạy cảm với biến động chi phí đầu vào.

• Lĩnh vực phi tư vấn: là nhóm biến động mạnh nhất, với 4,98% (2023), giảm sâu xuống –11,61% (2024) trước khi phục hồi lên 5,47% (2025), cho thấy các gói thầu phi tư vấn có mức độ khó dự báo cao, dễ phát sinh chênh lệch lớn giữa dự toán và giá trúng thầu.

• Lĩnh vực hỗn hợp: có tỷ lệ tiết kiệm thấp trong suốt giai đoạn, đạt 1,73% (2023), 8,64% (2024) và 3,83% (2025). Mặc dù năm 2024 ghi nhận mức tăng đáng kể, nhìn chung lĩnh vực hỗn hợp vẫn là nhóm có dư địa tiết kiệm hạn chế do đặc thù gộp nhiều loại công việc, khó tối ưu chi phí thuần về giá.

*** Lưu ý: Số liệu âm (-) là do dữ liệu bóc tính theo dự toán gói thầu công bố trong KHLCNT, vì lý do kỹ thuật sau này DauThau.info sẽ cập nhật chính xác dự toán gói thầu (nếu có) sau khi phê duyệt KHLCNT

2.2. Những gói thầu có tỷ lệ tiết kiệm “bất thường”

Một số gói thầu đặc biệt có giá trúng thầu chỉ khoảng 1% so với dự toán gói thầu. Dữ liệu nhiều năm cho thấy các gói thầu lĩnh vực Bảo hiểm có mức giá trúng thầu thấp đáng kể, phản ánh cạnh tranh về giá rất cao. Sau đây là các gói thầu điển hình, cụ thể:

• Gói bảo hiểm thi công xây dựng: tỷ lệ tiết kiệm đạt 90%.
• Gói thầu số 06 - Bảo hiểm công trình: tỷ lệ tiết kiệm đạt 91%.
• Gói thầu số 16 (phi tư vấn) - Bảo hiểm rủi ro của chủ đầu tư trong quá trình thi công gói thầu số 10: tỷ lệ tiết kiệm đạt 90%.

Ba gói thầu nêu trên đều ghi nhận tỷ lệ tiết kiệm ở mức rất cao trên 90%. Điểm đáng chú ý là các gói thầu này đều thuộc lĩnh vực bảo hiểm (bảo hiểm thi công xây dựng, bảo hiểm công trình, bảo hiểm rủi ro). Với đặc thù của loại hình này, giá gói thầu thường được xác lập ở mức dự phòng rủi ro cao, trong khi giá chào thầu thực tế của doanh nghiệp bảo hiểm lại thấp hơn đáng kể nhờ cạnh tranh mạnh và khả năng quản trị rủi ro.

Các trường hợp trên cho thấy tỷ lệ tiết kiệm cao chưa hẳn phản ánh trực tiếp hiệu quả tiết kiệm ngân sách, mà còn chịu ảnh hưởng lớn từ cách lập dự toán, đặc thù sản phẩm bảo hiểm và cấu trúc cạnh tranh của thị trường. Do đó, những gói thầu có tỷ lệ tiết kiệm “đột biến” cần được đánh giá thận trọng, đồng thời xem xét đầy đủ mức độ cạnh tranh, hiệu quả tài chính và rủi ro trong quá trình triển khai, thay vì so sánh đơn thuần với các lĩnh vực đấu thầu khác.

3. Vì sao tỷ lệ tiết kiệm năm 2025 tăng mạnh và điều đó phản ánh điều gì?

Mức tăng mạnh của tỷ lệ tiết kiệm trong năm 2025 cần được lý giải trên cơ sở so sánh trực tiếp giữa giá gói thầu và giá trúng thầu, cũng như sự thay đổi trong cấu trúc thị trường đấu thầu. Dữ liệu cho thấy đây là kết quả của các yếu tố mang tính hệ thống, thay vì biến động ngẫu nhiên.

• Khoảng chênh lệch tuyệt đối giữa giá gói thầu và giá trúng thầu gia tăng rõ rệt: Năm 2025 ghi nhận tổng giá gói thầu tăng mạnh, trong khi tổng giá trúng thầu tăng chậm hơn, làm gia tăng đáng kể giá trị tiết kiệm tuyệt đối và kéo tỷ lệ tiết kiệm lên mức cao.

• Giá gói thầu được lập với biên an toàn lớn hơn so với mặt bằng giá thực tế: Trong bối cảnh rủi ro chi phí đầu vào những năm trước, nhiều chủ đầu tư xác lập giá gói thầu ở mức thận trọng, dẫn tới chênh lệch lớn khi thị trường dần ổn định.

• Mức độ cạnh tranh về giá gia tăng trên diện rộng: Áp lực tìm kiếm việc làm và duy trì dòng tiền khiến nhà thầu chấp nhận chào giá thấp hơn, đặc biệt ở các lĩnh vực có khả năng kiểm soát chi phí tốt.

• Cơ cấu gói thầu năm 2025 nghiêng về các lĩnh vực có tỷ lệ tiết kiệm cao: Tỷ trọng các gói hàng hóa một số gói phi tư vấn tăng lên, kéo mặt bằng tỷ lệ tiết kiệm chung của toàn thị trường đi lên.

Tỷ lệ tiết kiệm tăng mạnh trong năm 2025 phản ánh sự giãn cách ngày càng lớn giữa giá dự toán và giá trúng thầu, đồng thời cho thấy áp lực cạnh tranh về giá đang gia tăng trên thị trường đấu thầu. Do đó, chỉ số này cần được xem là dấu hiệu của thay đổi cấu trúc và hành vi thị trường, thay vì đơn thuần là thước đo hiệu quả tiết kiệm ngân sách.

4. Một số lưu ý cho nhà thầu cần từ góc nhìn tỷ lệ tiết kiệm năm 2025

Từ góc nhìn tỷ lệ tiết kiệm năm 2025, nhà thầu cần đặc biệt thận trọng khi diễn giải và sử dụng chỉ số này trong chiến lược tham gia thầu, cụ thể:

• Không coi tỷ lệ tiết kiệm cao là tín hiệu “dễ trượt thầu”: Nhiều gói có tỷ lệ tiết kiệm cao phản ánh áp lực cạnh tranh lớn hoặc dự toán được lập với biên an toàn cao, đây cũng là lý do lợi nhuận nhà thầu thấp.

• Đánh giá kỹ chất lượng giá gói thầu: Cần phân biệt giữa tiết kiệm do cạnh tranh thực chất và tiết kiệm mang tính kỹ thuật từ cách lập dự toán, đặc biệt ở các gói bảo hiểm, hàng hóa.

• Cân nhắc rủi ro tài chính khi chào giá thấp: Tỷ lệ tiết kiệm tăng mạnh cho thấy mặt bằng giá trúng thầu đang bị kéo xuống, dễ làm thu hẹp biên lợi nhuận và gia tăng rủi ro trong quá trình thực hiện hợp đồng.

• So sánh theo lĩnh vực, không so sánh bình quân: Mỗi lĩnh vực có đặc thù chi phí khác nhau; việc lấy tỷ lệ tiết kiệm chung làm chuẩn có thể dẫn tới đánh giá sai vị thế cạnh tranh của nhà thầu.

• Kết hợp phân tích tỷ lệ tiết kiệm với các chỉ báo khác: Số lượng nhà thầu tham dự, hình thức lựa chọn, tỷ lệ hủy thầu, điều chỉnh hợp đồng… cần được xem xét đồng thời để nhận diện đúng mức độ cạnh tranh và rủi ro.

Nhìn tổng thể, tỷ lệ tiết kiệm năm 2025 là tín hiệu quan trọng nhưng không đủ để ra quyết định, nhà thầu chỉ nên sử dụng chỉ số này như một dữ liệu đầu vào trong bức tranh phân tích tổng thể trước khi tham dự thầu.

Để đánh giá đúng ý nghĩa của các chỉ số như tỷ lệ tiết kiệm, nhà thầu cần đặt dữ liệu trong bức tranh tổng thể của thị trường đấu thầu thay vì nhìn rời rạc từng con số. Báo cáo Toàn cảnh Đấu thầu 2025 cung cấp góc nhìn hệ thống và các phân tích chuyên sâu, giúp nhà thầu nhận diện rõ hiệu quả thực chất, mức độ cạnh tranh và những rủi ro tiềm ẩn trước khi xây dựng chiến lược tham gia thầu.

Mọi thắc mắc liên quan đến Báo cáo Toàn cảnh Đấu thầu 2025, Quý nhà thầu và doanh nghiệp vui lòng liên hệ để được hỗ trợ qua các kênh sau:

• Trung tâm Tư vấn và Hỗ trợ đấu thầu: https://support.dauthau.net       
• Zalo OA: https://zalo.me/710508638087188690      
• Hotline: 0904.634.288 hoặc 024.8888.4288
• Email: [email protected]
• Kênh chat: m.me/dauthau.info         
• Group Hỗ trợ nhà thầu: www.fb.com/groups/nhathaumuasamcong