Tại sao Chính phủ dồn dập thay đổi "Luật chơi" và nhà thầu cần làm gì để không bị gạt khỏi cuộc chơi?

“Cơn lốc” văn bản pháp luật và sự bối rối bao trùm toàn hệ thống

Ngày 09/09/2026 vừa qua Chính phủ đã ban hành Nghị định 349/2026/NĐ-CP sửa đổi bổ sung một số Điều của Nghị định 214/2025/NĐ-CP, bài viết của DauThau.info đã phân tích một số điểm mới nổi bật của Nghị định mới này, chi tiết bài viết xem TẠI ĐÂY.

Chưa bao giờ hệ thống pháp luật về đấu thầu và mua sắm công tại Việt Nam lại trải qua một giai đoạn biến động dồn dập với tần suất ban hành văn bản dày đặc như hiện nay. Sau khi ban hành Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 năm 2023, liên tiếp các năm 2024 và 2025 có sửa đổi (Luật 57/2024 là Luật Sửa đổi, bổ sung một số Điều của Luật Quy hoạch, Luật Đầu tư, Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) và Luật Đấu thầu có hiệu lực từ 15/01/2025; Luật 90/2025 là Luật Sửa đổi, bổ sung một số Điều của Luật Đấu thầu, Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), Luật Hải Quan, Luật Thuế VAT, Luật Thuế XNK, Luật Đầu tư, Luật Đầu tư công, Luật quản lý sử dụng tài sản công). Sau đó đến hàng loạt Nghị định, Thông tư hướng dẫn được cập nhật, bổ sung liên tục. “Cơn lốc” thay đổi này tạo ra một "khoảng trống thích ứng", đẩy toàn bộ các bên tham gia vào một trận ma trận pháp lý với tâm lý bối rối .

Sự bối rối này không dừng lại ở góc độ rủi ro của riêng các Nhà thầu, mà đã lan rộng ra tất cả các “mắt xích” trong chuỗi vận hành mua sắm công:

• Chủ đầu tư/ Bên mời thầu - Tâm lý "co cụm" và sợ trách nhiệm: Sự thắt chặt của các quy định mới cùng cơ chế thanh tra, kiểm tra ngày càng gắt gao khiến nhiều Chủ đầu tư rơi vào trạng thái mất phương hướng. Ranh giới giữa "linh hoạt vận dụng" và "vi phạm pháp luật" trở nên vô cùng mỏng. 

• Người làm công tác đấu thầu (Cán bộ chuyên trách) - "Quá tải" trong biển quy định: Những người trực tiếp thực thi tại các cơ quan, Ban quản lý dự án phải đối mặt với áp lực khổng lồ. Quy trình vừa cập nhật hôm trước thì hôm sau đã có văn bản sửa đổi; các biểu mẫu Hồ sơ mời thầu qua mạng (E-HSMT) thay đổi liên tục. Chỉ cần một sơ suất nhỏ trong thao tác vận hành trên Hệ thống Mạng đấu thầu Quốc gia (e-GP) hoặc hiểu sai một Điều khoản chuyển tiếp cũng có thể dẫn đến việc hủy thầu hoặc bị xử lý vi phạm hành chính.

• Đơn vị Tư vấn đấu thầu - Mất phương hướng trong lập và đánh giá hồ sơ: Lực lượng vốn được coi là "chuyên gia" về pháp lý cũng rơi vào thế bị động. Việc áp dụng các tiêu chí đánh giá mới (như chi phí vòng đời, tiêu chuẩn kỹ thuật số, hay quy định về ưu đãi) đòi hỏi tư duy quản trị hoàn toàn khác. Nhiều đơn vị tư vấn lúng túng trong việc lập HSMT sao cho vừa đúng luật, vừa không vướng vào bẫy "cài cắm tiêu chí", dẫn đến tình trạng hồ sơ bị kiến nghị, khiếu nại kéo dài.

• Nhà thầu - Bị động và nguy cơ bị gạt khỏi cuộc chơi: Ở đầu ra của chuỗi vận hành, các nhà thầu loay hoay xoay xở để đáp ứng các quy định mới về năng lực số, dữ liệu tài chính đồng bộ và tính chính xác tuyệt đối của E-HSDT. Thói quen nộp hồ sơ giấy, "chạy chợ" thủ tục hay dựa vào mối quan hệ dần trở thành bản án tự sát.

Dưới góc nhìn của nhà quản trị, sự bối rối toàn diện này không phải là hành vi tùy hứng của bộ máy lập pháp, mà là hệ quả tất yếu của một giai đoạn quá độ tất yếu. Để không bị mắc kẹt hay trở thành nạn nhân của làn sóng thay đổi này, việc cấp thiết nhất không phải là than phiền hay thụ động chờ đợi, mà là phải đọc vị được "nguyên nhân căn bản" đằng sau chuỗi thay đổi dồn dập đó.

3 Nguyên nhân căn bản buộc Chính phủ phải liên tục "Siết & Mở"

Nhìn từ góc độ quản trị vĩ mô, việc ban hành và hoàn thiện dồn dập các Nghị định, Thông tư hướng dẫn về đấu thầu không phải là sự xáo trộn thụ động, mà là nỗ lực kiến tạo một môi trường thể chế hiện đại, minh bạch và phù hợp với quy mô phát triển mới của nền kinh tế.

1. Tối ưu hóa nguồn lực Đầu tư công - "Động cơ" thúc đẩy tăng trưởng kinh tế

Đầu tư công đóng vai trò là vốn mồi quan trọng nhất để kích thích các ngành kinh tế tư nhân, phát triển hạ tầng và giữ vững đà tăng trưởng GDP. Để dòng vốn ngân sách được giải ngân nhanh chóng, đúng mục đích và phát huy tối đa hiệu quả, hệ thống pháp luật buộc phải liên tục được cập nhật nhằm:

• Tối giản hóa quy trình hành chính: Rút ngắn thời gian lập, thẩm định và phê duyệt ở từng khâu; phân cấp mạnh mẽ quyền hạn và trách nhiệm cho các Chủ đầu tư để chủ động quyết định và chịu trách nhiệm trước pháp luật.

• Tạo hành lang pháp lý an toàn, rõ ràng: Cụ thể hóa từng điều khoản, tiêu chuẩn đánh giá để các cán bộ thực thi và đơn vị tư vấn có được "thước đo chuẩn mực", tự tin triển khai công việc một cách đúng đắn, chính xác mà không bị hoang mang bởi những điểm mờ pháp lý.

2. Đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện thông qua Hệ thống e-GP

Việc bắt buộc số hóa 100% quy trình mua sắm công trên Hệ thống Mạng đấu thầu Quốc gia (e-GP) là bước tiến chiến lược nhằm xây dựng nền hành chính hiện đại:

• Tự động hóa và khách quan hóa: Công nghệ giúp giảm thiểu tối đa các thao tác thủ công, hạn chế sự can thiệp cảm tính của con người trong quá trình chấm thầu, từ đó đảm bảo tính công bằng tuyệt đối cho tất cả các bên tham gia.

• Xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung (Big Data): Hệ thống e-GP kết nối đồng bộ dữ liệu về năng lực tài chính (từ cơ quan Thuế) và lịch sử thực hiện hợp đồng. Điều này giúp bên mời thầu dễ dàng đối soát, xác minh năng lực nhà thầu một cách nhanh chóng, đồng thời giúp nhà thầu cắt giảm tối đa thời gian, chi phí chuẩn bị hồ sơ giấy truyền thống.

• Rất nhiều gói thầu trước đây không thực hiện trên Hệ thống e-GP, giờ đây bắt buộc phải thực hiện chuyển đổi số, đặc biệt các gói thầu chỉ định thầu vốn chiếm rất lớn, xét trên số lượng (mặc dù giá trị nhỏ), hay hệ thống lấy báo giá sẽ đưa vào thành một trong những quy trình bắt buộc trên hệ thống để có dữ liệu và “lưu vết”.

3. Nâng chuẩn năng lực doanh nghiệp Việt tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế

Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập sâu rộng thông qua các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP, EVFTA), các quy định mới về đấu thầu đang đóng vai trò là "bệ phóng" nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp nội địa:

• Dịch chuyển từ "Giá thấp nhất" sang "Giá trị tối ưu toàn vòng đời": Luật chơi mới khuyến khích các giải pháp công nghệ tiên tiến, tiết kiệm năng lượng và bền vững, thay vì chỉ tập trung vào mức giá bỏ thầu ban đầu.

• Khuyến khích doanh nghiệp làm thật, làm bài bản: Chuẩn hóa các quy định giúp bảo vệ và tạo điều kiện thuận lợi nhất cho những doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc vào công nghệ, nhân sự và quy trình quản trị thực chất, tạo ra một sân chơi lành mạnh để các nhà thầu Việt vươn tầm.

"Luật chơi mới" định hình lại thị trường: Sự chuyển dịch tự nhiên của hệ sinh thái đấu thầu

Sự hoàn thiện của hành lang pháp lý và hạ tầng công nghệ số không chỉ dừng lại ở việc thay đổi quy trình thủ tục, mà đang âm thầm tái cấu trúc lại toàn bộ hệ sinh thái mua sắm công. Một cuộc "sàng lọc tự nhiên" đang diễn ra, nơi thị trường tự động phân loại và định hình lại vị thế của từng nhóm mắt xích tham gia.

1. Nhóm dịch chuyển sang trạng thái an toàn & bứt phá

• Chủ đầu tư & Bên mời thầu quản trị bài bản: Những đơn vị sớm chủ động số hóa, sở hữu đội ngũ cán bộ thành thạo hệ thống e-GP và nắm chắc các quy định mới sẽ giải phóng được áp lực thủ tục. Việc dữ liệu được minh bạch hóa giúp họ rút ngắn 30-50% thời gian xét duyệt, tự tin phê duyệt kết quả mà không lo ngại các phát sinh pháp lý phức tạp.

• Các nhà thầu làm thật, chuẩn hóa từ gốc: Những doanh nghiệp sở hữu năng lực kỹ thuật tốt, hệ thống tài chính rành mạch và đội ngũ nhân sự chuẩn chỉ sẽ hưởng lợi lớn nhất. Môi trường đấu thầu qua mạng giúp họ tiếp cận bình đẳng hàng ngàn gói thầu trên toàn quốc mà không tốn chi phí đi lại, tiếp thị hay phụ thuộc vào các yếu tố cảm tính ngoài chuyên môn.

• Đơn vị Tư vấn đấu thầu chuyển đổi thành "cố vấn giải pháp": Các công ty tư vấn truyền thống chỉ dừng ở mức "khớp hồ sơ" sẽ nhường chỗ cho các đơn vị tư vấn chuyên sâu về công nghệ, quản trị rủi ro và tối ưu hóa chi phí vòng đời dự án.

2. Nhóm đối mặt với áp lực đào thải lớn

• Nhà thầu "thương mại", thiếu năng lực cốt lõi: Những doanh nghiệp hoạt động theo mô hình trung gian, sống nhờ vào việc dàn xếp hoặc "chạy" hồ sơ sẽ dần hết đất diễn. Khi hệ thống e-GP tự động kết nối dữ liệu những nhà thầu không có năng lực cốt lõi mà chỉ mang tính trung gian sẽ không còn đất diễn.

• Doanh nghiệp chậm chuyển đổi số: Những nhà thầu vẫn giữ thói quen làm việc thủ công, quản lý hồ sơ phân tán, đến sát giờ đóng thầu mới lật đật chuẩn bị E-HSDT sẽ liên tục gặp rủi ro trượt thầu do các lỗi kỹ thuật số.

3 việc nhà thầu phải làm NGAY TỨC THÌ

Trước bối cảnh hành lang pháp lý được chuẩn hóa và hệ thống e-GP sẽ dần quét dữ liệu tự động, sự chậm trễ trong thay đổi không còn là một điểm trừ nhỏ mà sẽ trực tiếp gạt nhà thầu ra khỏi cuộc chơi. 

Để biến làn sóng thay đổi này thành lợi thế cạnh tranh, Ban lãnh đạo doanh nghiệp thầu cần quyết liệt thực thi 3 hành động chiến lược ngay lập tức:

1. Chuẩn hóa và "dọn sạch" Kho dữ liệu năng lực số (Digital Profile)

Khi hệ thống e-GP liên thông dữ liệu trực tiếp với Tổng cục Thuế, Kho bạc, Bảo hiểm Xã hội và Cơ sở dữ liệu quốc gia, tính đồng bộ của hồ sơ là yêu cầu bắt buộc:

• Đồng bộ tuyệt đối dữ liệu Tài chính & Báo cáo Thuế: Kiểm tra và làm sạch toàn bộ chỉ số tài chính (Doanh thu trung bình hàng năm, Giá trị tài sản ròng, Tỷ lệ nợ) trên hệ thống e-GP để đảm bảo khớp 100% với Báo cáo tài chính đã quyết toán Thuế. 

• Số hóa và xác thực "Hợp đồng tương tự" cùng Nhân sự: Số hóa toàn bộ Bảng nghiệm thu hoàn thành, Biên bản thanh lý hợp đồng và hóa đơn tài chính của các dự án đã thực hiện. Đồng thời, rà soát lại danh sách nhân sự chủ chốt (chỉ sự trưởng, cán bộ kỹ thuật, chuyên gian) đảm bảo họ không bị "kẹt" tên ở các gói thầu khác đang thi công hoặc bị trùng lặp dữ liệu đóng BHXH tại nhiều đơn vị.

2. Chuyển đổi Phòng Đấu thầu từ "Bộ phận Hành chính" thành "Trung tâm Phân tích Dữ liệu"

Đã qua rồi thời kỳ nhân sự đấu thầu chỉ đơn thuần là mua hồ sơ, photo tài liệu và dán tem niêm phong. Phòng Đấu thầu hiện đại phải hoạt động như một đơn vị phân tích chiến lược:

• Khai thác Big Data trên e-GP để đón đầu cơ hội: Phân tích Kế hoạch lựa chọn nhà thầu (KHLCNT) của các Chủ đầu tư từ sớm để chuẩn bị trước phương án tham gia. Có thể tận dụng các gói phần mềm hiện nay của Hệ sinh thái đấu thầu đang cung cấp trên DauThau.info.

• Phân tích hành vi Chủ đầu tư và đối thủ: Dùng dữ liệu lịch sử đấu thầu để đánh giá thói quen xét duyệt của Bên mời thầu, phân tích dải giá bỏ thầu trung bình của các đối thủ cạnh tranh trực tiếp. Từ đó, xây dựng phương án giá giúp đạt tỷ lệ trúng thầu tối ưu mà vẫn giữ được biên lợi nhuận an toàn.

3. Thiết lập Hệ thống quản trị rủi ro pháp lý & Kỹ thuật số nội bộ

Trên e-GP, chỉ một sơ suất nhỏ về thao tác kỹ thuật hoặc hiểu sai biểu mẫu E-HSMT mới nhất cũng dẫn đến việc bị hệ thống tự động loại mà không có cơ hội điều chỉnh hay "giải trình" linh hoạt:

• Quy trình kiểm soát lỗi kỹ thuật số (Digital Checklist): Bắt buộc xây dựng quy trình kiểm tra 3 lớp trước khi bấm nút "Nộp E-HSDT": Từ định dạng file đính kèm, dung lượng file, tính hiệu lực của Chữ ký số (USB Token/CA), cho đến Cam kết bảo lãnh dự thầu điện tử từ Ngân hàng (nếu có).

• Cập nhật liên tục các Mẫu E-HSMT và quy định mới: Tổ chức các đợt tập huấn định kỳ cho đội ngũ làm công tác đấu thầu về các Thông tư, Nghị định mới ban hành. Đảm bảo toàn bộ đội ngũ hiểu đúng, làm chuẩn ngay từ khâu đọc hiểu tiêu chí đánh giá cho đến khâu lập hồ sơ đề xuất kỹ thuật - tài chính.

Bài viết của DauThau.INFO mang đến một góc nhìn riêng liên quan đến những chính sách thay đổi gần đây của hệ thống văn bản pháp luật đấu thầu. DauThau.INFO luôn tự tin là đơn vị cung cấp thông tin thầu nhanh nhất và chuẩn xác cho các nhà thầu, trường hợp cần hỗ trợ cung cấp các gói phần mềm thông tin đấu thầu để có cập nhật nhanh nhất những thông tin thầu quan trọng, hãy liên hệ ngay với DauThau.info qua:

• Kênh chat: m.me/dauthau.info
• Hotline: 0904.634.288 hoặc 024.8888.4288
• Email: [email protected]
• Zalo OA: https://zalo.me/710508638087188690
• Group Hỗ trợ nhà thầu: www.fb.com/groups/nhathaumuasamcong